آنچه که به عنوان رفتار اخلاقی، خصوصاً در موقعیتهای سخت و پیچیده، از ما سر میزند بهتری معیار تشخیص ارزشهای ماست. حال اگر برخی ارزشهای ما با هم تعارض یا تقابل پیدا کردند چه میکنیم؟ فیلم کوتاه عباس کیارستمی نگاهی است به برخی الگوهای اخلاقی که در چنین شرایطی به میان میآیند. فیلمی با این سبک برای مخاطبین خاصی ساخته میشود و نمیتوان انتظار داشت که با استقبالی گسترده در سینماها مواجه شود. اما موضوع این فیلم مسئلهای است که اکثر انسانها، بالاخره در مقطعی از زندگی خود با آن گریبانگیر خواهد شد. والدین این دانشآموزان هم به خوبی نمایانگر اقشار مختلفی هستند که با یک تصمیم پیچیدۀ اخلاقی روبرو شدهاند. هر کدام از ما به فراخور موقعیت اجتماعی خود، با مسائل مشابه و یا حتی حساستری روبرو خواهیم شد. بنابراین آگاهی، آمادگی و تمرین، خصوصاً برای کسانی که نقش تأثیرگذاری در اجتماع خود دارند مفید خواهد بود.
در میان کسانی که آقای کیارستمی نظر آنها را در مورد مسئلۀ اخلاقی فیلم جویا شده است، کسانی دیده میشوند که خود در موقعیتهای حساس اجتماعی قرار گرفتند و رفتار اخلاقیای که از آنها بروز کرد ریشه در ارزشها و هنجارهای ایشان داشته است.
رفتار اخلاقی (ethics) ما نشان از باورها، ارزشهایی، و هنجارهای اخلاقی دارد که خود را وابسته به آن میدانیم و از این جهت قابل تأملاند. ارزشها (values) و هنجارها یا اصول اخلاقی (morals) را به شکل جدایی ناپذیری به هم مربوط دانستهاند.
ارزشها را در دوران کودکی از والدین و اجتماع پیرامون خود میآموزیم. مثل اینکه چه چیزی خوب و شایسته است، و چه چیزی بد و ناشایست.
هنجارها یا اصول اخلاقی هم آن دسته از باورهای ذهنی ما هستند که توسط نظامهای ارزشی شکل گرفته و توسعه مییابند. این نظامهای ارزشی به ما میقبولانند که در هر موقعیتی "باید" چگونه رفتاری داشته باشیم.
اما رفتار اخلاقی آن دسته اعمالی است که "در واقع" از ما سر میزند. آنچه که به عنوان رفتار اخلاقی، خصوصاً در موقعیتهای سخت و پیچیده، از ما سر میزند بهتری معیار تشخیص ارزشهای ماست. بنابراین ممکن است شخصی خود را به یک سری اصول اخلاقی معتقد بداند، ولی در مقام عمل یا رفتار اخلاقی چیزی خلاف اعتقاد او بروز کند.
حال اگر برخی ارزشهای شما هم با هم تعارض یا تقابل پیدا کردند چه میکنید؟ اگر مجبور باشید بین دو ارزش یکی را برگزینید، کدام برای شما اولویت مییابد؟
دکتر راشورث کیدر در کتاب خود "چگونه انسانهای خوب دست به گزینشهای سخت میزنند"[۱]، به چهار پارادایم یا الگو در تصمیمگیریهای اخلاقی اشاره میکند:
- * عدالت در برابر رحمت
* کوتاه مدت، در برابر درازمدت
* فردی در برابر جمعی
* حقیقت در برابر وفاداری
- در الگوی «عدالت - رحمت» برابری، مساوات و بیطرفی در رعایت قانون در مقابل شفقت، دلسوزی و محبت قرار میگیرند.
- الگوی «کوتاه مدت - دراز مدت»، به مشکلاتی توجه میکند که گاه در تضاد بین نیازهای آنی با اهداف آتی پیش میآیند. در یکی خیر یا منفعت کوتاه مدت اولویت مییابد و در دیگری عاقبتاندیشی دراز مدت.
- در الگوی «فردی - جمعی» نیز خیر یا منفعت من/ما در برابر خیر یا منفعت دیگران قرار میگیرد.
- اما در «حقیقت - وفاداری»، ارزشهایی مثل صداقت و راستگویی با ارزشهایی چون تعهد، مسئولیت شناسی، و وفای به عهد چالش میشوند.
نتیجهگیری کلی کتاب این است که آنچه اینگونه انتخابها را پیچیده میکند، نه تشخیص بین «درست و غلط» ( که مربوط به عرصۀ هنجارهای اخلاقی است) بلکه بین دو امر درست (در عرصه ارزشها) است که در مقابل هم قرار گرفتهاند و هیچ کدام را نمیتوان به طرز رضایت بخشی عملی کرد. گاهی دامنۀ تعارض ارزشها، چند الگو را به طور همزمان در بر میگیرد. آنچه که راهگشای ما در تصمیمگیریهای پیچیدۀ اخلاقی است، تشخیص این نکته است که در آن موقعیت خاص تأسی به کدام ارزش «درستتر» است. چنین تشخیصی نیازمند اصول بیشتری است و دکتر کیدر به نوبۀ خود سه اصل را پیشنهاد میکند:
۱- آنچه که بیشتری سود را برای بیشترین تعداد افراد به ارمغان میآورد انجام بده. (نتیجه محور)
۲- از اصولی پیروی کن که انتظار داری دیگران هم همان را پیروی کنند (اصل محور)
۳- «آنچه خواهید که مردم به شما کنند، شما نیز بدیشان همچنان کنید»[۲] (توجه محور)
البته ممکن است با وجود این اصول پیشنهادی، انتخاب اخلاقی همچنان سخت و پیچیده بماند. نویسنده هم ادعای ارائه یک راه حل قاطع برای همه وضعیتهای پیچیده را ندارد. اما معتقد است که چالاکی اخلاقی و چالاکی فیزیکی شباهت زیادی دارند و برای هر دو آمادگی و تمرین لازم است. شاید برای کسانی که در مقام رهبری گروه، کلیسا، یا جامعهای قرار میگیرند، هم ضرورت و هم حساسیت چنین تمریناتی بیش از دیگران باشد.
- دکتر ارشورث کیدر نویسنده، مدرس و سخنران در زمینه اخلاقیات و بنیانگذار موسسۀ Global Ethics هستند. کتاب ایشان علیرغم سبک روان نگارش، حاوی مطالبی آموزنده و پر مغز است. این کتاب در وبسایت موسسۀ ایشان قابل دانلود است.
2. (انجیل متی ۷: ۱۲)











ارائۀ مجلۀ شبان (که از سال ۲۰۰۰ منتشر میشود) به همراه آرشیو غنی از تعالیم، کتابها و موعظهها در تارنمای 
درس در مورد گوش هست آنهم گوش میانی و داخلی ، این صدای نخراشیده ایی که انتظارش را
نداریم از ته کلاس، خودش نمونه ایی هست که گوش ما کار چشم را نمی تواند انجام بدهد
چون شنیدن کی بود مانند دیدن، این هستکه من معلم الان نمیتونم با گوشم تشخیص بدهم
که این کار را کی میکند ، حالا بیایید کارکرد چشم را ببینیم چطور هست، ای کسی که
صدا تق تق درمیاری حالا جلوی چشم من این کار را بکن، ببینیم من می فهمم کی هست یا
نه،،،
بعد که دانش آموز گول خورد و خودش را لو داد، معلم او را از کلاس بیرون کند و بگوید
حالا برو بیرون و به درس من برای یک هفته نه گوش بکن و نه نگاه بکن ، بعد بیا و
برای من فرق کارکرد گوش ندادن به درس و نگاه نکردن به این نقاشی بسیار زیبای من روی
تخته ، با فرق سرکلاس بودن در چی هست...
بعد آقای کیارستمی از کارشناسانش می پرسید: به نظر شما سیستم آموزشی که بچه را اصلا
به درس جلب نکند و علاقمند نکند و فقط بگوید و برود جز این نیست که دانش آموز حوصله
اش سر ب...