كانون فرهنگ و اندیشه مسیحی

دیاتسرون فارسی (Farsi Diatessaron)

كتاب «دیاتسارون فارسی»، متنی است به جای مانده از قرن هفتم هجری و عهد مغول. این متن از منابع دست اول ‏مطالعه سیر تحول تاریخی و تطور و تكامل زبان فارسی به شمار می رود. از سوی دیگر، «دیاتسارون» متنی ‏دینی است كه مؤلف آن، با ادغام چهار انجیل مشهور، سرگذشت و كتاب واحدی در زندگی حضرت مسیح فراهم ‏آورده است. اصل كتاب به زبان سریانی بوده است و مترجم فارسی، با حذف مكررات و با نگاه ایرانی آن را از ‏این زبان، به فارسی برگردانده است. مؤلف «دیاتسارون»، مردی به نام «تاسیان»، یا، «طاطیانوس»، از مردم بین ‏النهرین بوده كه در قرن دوم میلادی می زیسته است.

«دیاتسارون» كلمه ای یونانی و از «دیا» و «تسارون» ‏تركیب شده است. «دیا» به معنی «با» و «در»، و «تسارون» به معنای «چهار» است. «تاسیان»، چهار انجیل را ‏در هم ریخت و مواضیع آنها را طبق تقدم و تاخر تاریخی سرگذشت ها و سخنان، مرتب ساخت و برای كتاب خود، ‏عنوان «دیاتسارون» را اختیار كرد. این كار، به اساس انجیل های چهارگانه خدشه ای وارد نكرد. «تاسیان» تنها ‏آیه ها و فصل ها را بر وجهی ترتیب داد كه كتاب حاصل از آن چون یك كتاب گردد. «دیاتسارون» كه اصل ‏سریانی آن از میان رفته است، بعدها به زبان عربی هم ترجمه شد. و اما این كتاب ارزشمند، در قرن هفتم هجری، ‏در هنگام حكومت ایلخانان در ایران، به وسیله «عزالدین یوحنا»، از زبان سریانی به فارسی درآمد. این ترجمه ‏فارسی، در سال 1951 میلادی، همراه با ترجمه ایتالیایی آن به وسیله «جوزپه مسینا» در رم منتشر شد و به دلیل ‏محدودیت تیراژ و توجه زبان شناسی و دین پژوهان به آن، به زودی نایاب گردید. كتاب حاضر، تجدید چاپ همان ‏كتاب است (متن فارسی و ایتالیایی)، همراه با دو مقاله ارزشمند از استاد «ایرج افشار» و «حسن رضایی باغ ‏بیدی»