آداب میلاد مسیح نزد برخی از ارمنیان ایران
دوشنبه ، 7 دی 1388 ، 00:00
آندرانیک هویان
از سال ۴۵۱ میلادی مسیحیان میلاد مسیح را ۲۵ دسامبر و روز غسل تعمید ایشان را ششم ژانویه اعلام كردند و جشن میگیرند، لیكن ارمنیان روز ششم ژانویه را روز تولد آن حضرت میدانند و جشن میلاد را در این روز برگزار میكنند. در این شب، شام ارمنیان ایران بیشتر، كوكو، ماهی، ماهیشور، دستپیچ و پلو است.
تاریخ دقیق ولادت حضرت عیسی مسیح روشن نیست. در سده دوم میلادی، ششم ژانویه را روز تولد مسیح میدانستند، اما در سده چهارم، كلیسای كاتولیك رم، این تاریخ را ۲۵ دسامبر و غسل تعمید آن حضرت را ششم ژانویه اعلام كرد. (مانوكیان، ص۳۴)
تا سال ۳۷۹ میلادی، كلیساهای مسیحیان در بینالنهرین و قسطنطنیه مراسم روز تولد حضرت عیسی مسیح را ششم ژانویه برگزار میكردند.
"گریگور نازیانتس"، پس از انتخاب شدن به مقام اسقفی، تاریخ تولد آن حضرت را ۲۵ دسامبر اعلام كرد، پس از كنارهگیری اسقف مزبور، این تاریخ بار دیگر به ششم ژانویه بازگشت و سرانجام در سال ۴۵۱ میلادی در كنگره "كالگدون"، میلاد حضرت مسیح را ۲۵ دسامبر و روز غسل تعمید ایشان را ششم ژانویه اعلام كردند (مانوكیان، ص۳۵). از آن پس بیشتر مسیحیان جهان این مناسبت را ۲۵ دسامبر جشن گرفتند، لیكن ارمنیان روز ششم ژانویه را روز تولد آن حضرت میدانند و جشن میلاد را در این روز برگزار میكنند.
در این شب، شام ارمنیان ایران بیشتر، كوكو، ماهی، ماهیشور، دستپیچ و پلو است.
ارمنیان صبح روز ششم ژانویه كه آن را روز تولد و غسل تعمید پیامبر خود میدانند، جملگی به كلیسا میروند و پس از انجام مراسم مذهبی خاص روز تولد حضرت مسیح، مراسم غسل تعمید آن حضرت انجام میپذیرد. این مراسم به یادبود غسل تعمید ایشان در كنار رود اردن به دست یحیی تعمیددهنده، صورت میگیرد.
پس از پایان مراسم مذهبی غسل تعمید، مقام روحانی صلیب را از درون ظرف غسل تعمید برمیدارد و به دست كسی كه از پیش به نام "پدر تعمیدی" آن روز تعیین شده است، میدهد. پس از پایان مراسم، ارمنیان تولد و غسل تعمید آن حضرت را به یكدیگر تبریك میگویند و از آن پس مراسم دید و بازدید عید ارمنیان آغاز میشود.
پیش از این برگزاری مراسم تولد و غسل تعمید حضرت عیسی مسیح در روستاهای ارمنینشین نقاط مختلف، تفاوتهایی داشت. برای مثال، ارمنیان روستاهای چهارمحال روز ششم ژانویه به كلیسا میرفتند، پس از انجام مراسم مذهبی، همراه با كشیش روستا به خانه "پدر تعمیدی" كه او را "خاچ كاور" مینامیدند وارد میشدند و از آنها با چای و شیرینی یا ناهار پذیرایی میشد. (یدگاریان، ۱۹۶۳، ص۴۷)
عصر روز پنجم ژانویه در روستاهای خرقان، روستاییان ارمنی، گوسفندی را ذبح میكردند تا سفره شام شب عید میلاد و غسل تعمید رنگینتر باشد و صبح روز ششم ژانویه به كلیسا میرفتند.
پس از پایان مراسم مذهبی،ابتدا سالخوردگان مرد، سپس مردان میانسال، پس از آن جوانان و سرانجام زنان و كودكان با نشخاركی كه مقام روحانی به آنها میداد، متبرك میشدند.
شب تولد حضرت عیسی مسیح اعضای خانواده در خانه بزرگ خاندان جمع میشدند و هر یك با خود "خون"(XUN)- یك سینی كه در آن شیرینی، تنقلات، آجیل، میوه و هدیه قرار داده، روی آن را میپوشاندند- میبردند. روستاییان در آن شب قربانی میكردند، ترتیب قربانی چنین بود كه دو جوان از سوی سالخوردگان روستا انتخاب میشدند، آن دو برای جمعآوری پول برای خرید گاو یا گوسفند قربانی، به خانههای روستاییان میرفتند، هر یك از روستاییان بنابه وسع خود مقداری پول میدادند، پس از خریدن گاو و یا گوسفند، در خانه یكی از روستاییان كه نذر كرده بود قربانی در خانه او انجام شود، قربانی میكردند و با خون قربانی بر در ورودی كلیسا علامت صلیب میكشیدند. بانوان روستا نیز "خون" تهیه كرده و به خانهای كه نذر كرده بود قربانی در آنجا انجام پذیرد، میفرستادند. جوانان روستا در آن خانه جمع میشدند و تا نیمه شب به شادی، رقص و پایكوبی میپرداختند، لیكن سالمندان در آن جشن شركت نمیكردند.
گوشت قربانی را میان تمامی خانوادههای روستا تقسیم میكردند تا برای روز بعد كه دید و بازدید "دوره" میروند، همه خانهها خوراكی برای پذیرایی از مهمانان داشته باشند. بامداد روز عید روستاییان به كلیسا و پس از پایان مراسم به منزل "خاچ كاور" و پدر تعمیدی میرفتند و در آنجا از آنها پذیرایی میشد.
روستاییان تولد و غسل تعمید حضرت عیسی مسیح را بهیكدیگر تبریك گفته، در خانه "خاچكاور" به شادی و رقص میپرداختند، سپس برای تبریك گفتن به خانه دیگر روستاییان "دوره" میرفتند. (موسیان، ۲۰۰۱، ص۱۵)
منابع:
۱- مانوكیان، آرداگ: اعیاد كلیسای ارمنی، ترجمه هرایر خالاتیان، تهران، ۱۳۶۰
۲- موسیان: وازگن و دكتر واهیگ رانووسیان: آداب و رسوم ارمنیان خرقان، ۲۰۰۱
۳- یدگاریان: سرزمین چهار محال ایران، تهران، ۱۹۶۳
منبع: ماهنامه اخبار ادیان، شماره ۱۱، دی ۱۳۸۳.
نویسنده: آندرانیک هویان
ارائۀ مجلۀ شبان (که از سال ۲۰۰۰ منتشر میشود) به همراه آرشیو غنی از تعالیم، کتابها و موعظهها در تارنمای 